Giữa không gian xanh mướt của "thủ phủ" Hòa Lạc, lễ hội sách và sự kiện kích hoạt Hệ sinh thái tri thức số VNU 2026 đã tạo nên một dấu ấn mạnh mẽ, không chỉ bởi không khí rộn ràng mà còn bởi những định hướng mang tính bước ngoặt: Tích hợp xuất bản vào thư viện thông qua mô hình Library Publishing. Luồng gió mới tại "thánh địa" tri thức Hòa Lạc.
Ngày 21/4, khuôn viên Trung tâm Thư viện và Tri thức số (VNU-LIC) trở nên sôi động hơn bao giờ hết. Khác với vẻ tĩnh lặng thường thấy, lễ hội sách năm nay mang đến một diện mạo trẻ trung với các gian hàng sách đa dạng, âm nhạc flute du dương và những tà áo dài truyền thống đan xen sắc xanh sinh viên.
Bạn Phạm Hoàng Khánh Linh (Sinh viên Trường ĐH Ngoại ngữ) hào hứng chia sẻ: "Đứng giữa không gian xanh của Hòa Lạc, mình không chỉ bị thu hút bởi những cuốn sách giấy mà còn thực sự choáng ngợp trước cách công nghệ AI đang thay đổi cách chúng ta tiếp cận tri thức. Sách giờ đây không còn nằm yên trên kệ mà 'sống' và tương tác với người đọc."
Khi AI trở thành "bộ não" của thư viện
Tâm điểm của sự chú ý đổ dồn về “VNU-LIC AI (Digital Brain)” và hệ thống “DSpace-CRIS”. Phản ứng chung của người tham dự là sự ngạc nhiên và thích thú trước khả năng khai thác Big Data để cá nhân hóa nhu cầu đọc. Việc đưa trí tuệ nhân tạo vào quản trị tri thức giúp sinh viên rút ngắn tối đa thời gian tìm kiếm, đồng thời kết nối trực tiếp các dữ liệu nghiên cứu khoa học một cách có hệ thống.
Bên cạnh đó, sự kết hợp giữa giá trị truyền thống và hiện đại được thể hiện rõ nét qua việc số hóa "Kho sách Đông Dương" – di sản hơn 120 năm tuổi. Điều này không chỉ bảo tồn tư liệu quý mà còn biến chúng thành nguồn tài nguyên số đắc lực cho công tác đào tạo trong kỷ nguyên mới.
Library Publishing: "Cú hích" thay đổi diện mạo ĐH Quốc gia Hà Nội
Một trong những nội dung quan trọng nhất được các chuyên gia thảo luận là mô hình “Library Publishing (Thư viện xuất bản)”. Đây được coi là giải pháp mang tính chiến lược để tối ưu hóa nguồn lực của VNU.
PGS.TS Lê Trung Thành, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế, nhận định: "Trong thời đại bùng nổ thông tin, độ trễ giữa xuất bản và tiếp cận tài liệu là rào cản lớn. Mô hình Library Publishing sẽ xóa bỏ khoảng cách này, giúp học liệu đi thẳng từ nhà nghiên cứu đến người dùng một cách nhanh nhất, đồng thời nâng cao chỉ số trích dẫn và thứ hạng của ĐHQGHN trên thế giới."
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Công Cương, Phó Giám đốc Nhà xuất bản ĐHQGHN, nhấn mạnh sự cần thiết của một "hệ sinh thái khép kín": “Sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà xuất bản – nơi công bố sản phẩm và Thư viện – nơi lưu trữ và kích hoạt dữ liệu, sẽ tạo ra sức mạnh cộng hưởng. Chúng ta không chỉ làm sách, mà chúng ta đang kiến tạo một hệ sinh thái tri thức số bền vững.”
Khát vọng về một môi trường tự học hiện đại
Lễ hội kết thúc bằng hình ảnh hàng trăm sinh viên cùng tham gia ký tặng sách và trải nghiệm các nền tảng số. Ý kiến ủng hộ mô hình thư viện mới chiếm ưu thế tuyệt đối. Sinh viên không chỉ coi thư viện là nơi mượn sách, mà mong muốn đây sẽ là một "trung tâm xuất bản số" – nơi mỗi cá nhân đều có thể đóng góp và khai thác tri thức một cách chủ động.
Sự kiện "Kích hoạt hệ sinh thái tri thức số VNU 2026" đã gửi đi một thông điệp rõ ràng: Công nghệ số và mô hình thư viện hiện đại chính là "chìa khóa" để đưa văn hóa đọc Việt Nam hòa nhập cùng dòng chảy toàn cầu, biến tri thức thành nguồn lực phát triển mạnh mẽ cho mỗi sinh viên VNU.
GIÁ TRỊ CỦA MÔ HÌNH LIBRARY PUBLISHING ĐỐI VỚI VNU 2026-2035:
I. Tối ưu hóa Nguồn lực và Vận hành
Hợp nhất hạ tầng số: Sử dụng chung nền tảng công nghệ, máy chủ và phần mềm quản trị, tránh đầu tư dàn trải, lãng phí.
Tinh gọn bộ máy: Giảm bớt các khâu trung gian trong quản lý hành chính, tài chính và nhân sự giữa hai đơn vị.
Số hóa triệt để quy trình: Chuyển đổi từ quy trình xuất bản truyền thống sang quy trình "Digital-first", nơi bản thảo được số hóa ngay từ khâu tiếp nhận.
Tối ưu hóa kho bãi: Giảm áp lực lưu kho vật lý bằng cách đẩy mạnh xuất bản điện tử và in ấn theo yêu cầu (Print-on-Demand).
Sử dụng hiệu quả nhân lực chuyên môn: Kết hợp kỹ năng biên tập của NXB với kỹ năng phân loại, quản trị dữ liệu của thư viện.
II. Nâng tầm Học thuật và Nghiên cứu
Khép kín chu trình tri thức: Tạo vòng lặp khép kín từ: Sáng tạo (Tác giả) -> Biên tập (NXB) -> Lưu trữ/Phổ biến (Thư viện) -> Tiếp nhận (Người đọc).
Thúc đẩy Truy cập Mở (Open Access): Dễ dàng triển khai chính sách chia sẻ tri thức miễn phí hoặc chi phí thấp cho cộng đồng VNU.
Gia tăng chỉ số trích dẫn: Tài liệu xuất bản được định danh (DOI) và đưa ngay vào hệ thống tìm kiếm tập trung, giúp tăng khả năng hiện diện học thuật.
Kiểm soát chất lượng tập trung: Xây dựng một chuẩn mực chung cho học liệu số và giáo trình của toàn đại học.
Phát triển học liệu đa phương tiện: Kết hợp sách truyền thống với video giảng dạy, podcast và dữ liệu tương tác trong cùng một gói tri thức.
III. Lợi ích cho Người dùng (Giảng viên & Sinh viên)
Tiếp cận "Một điểm chạm": Sinh viên chỉ cần vào một hệ thống duy nhất để vừa mượn sách, vừa mua giáo trình, vừa đọc tài liệu số.
Giảm chi phí học liệu: Nhờ tối ưu hóa quy trình, giá thành giáo trình và tài liệu tham khảo sẽ rẻ hơn cho người học.
Hỗ trợ xuất bản cá nhân: Giảng viên được hỗ trợ tối đa về kỹ thuật để xuất bản các công trình nghiên cứu, bài giảng nhanh chóng.
Cá nhân hóa trải nghiệm: Hệ thống AI của "Bộ não số" sẽ gợi ý chính xác những cuốn sách mới xuất bản dựa trên hành vi đọc của người dùng.
IV. Chiến lược và Thương hiệu
Xây dựng "Bộ não số" hoàn chỉnh: NXB đóng vai trò là "cơ quan sản xuất" dữ liệu đầu vào chất lượng cao cho hệ thống tri thức số.
Hiện thực hóa mô hình Library Publishing: Đưa VNU-LIC bắt kịp xu hướng của các đại học hàng đầu thế giới (Harvard, Stanford, Oxford).
Bảo tồn di sản học thuật: Toàn bộ các ấn phẩm của VNU qua các thời kỳ sẽ được số hóa và lưu trữ bền vững.
Tăng cường sức mạnh đàm phán: Một đơn vị lớn sẽ có vị thế tốt hơn khi làm việc với các đối tác bản quyền và nhà xuất bản quốc tế.
Thúc đẩy đổi mới sáng tạo: Tạo môi trường cho các hình thức xuất bản mới như Data Publishing (xuất bản dữ liệu nghiên cứu).
Khẳng định vị thế VNU: Một hệ sinh thái xuất bản - thư viện mạnh mẽ là biểu tượng của một đại học nghiên cứu đẳng cấp quốc tế...