Library Publishing và Digital Brain là gì và vì sao đang được xem là “chìa khóa” cho hệ sinh thái tri thức số? Những chia sẻ từ lãnh đạo và các chuyên gia tại sự kiện đã mang đến nhiều góc nhìn đáng chú ý, từ định hướng chiến lược đến những hành động cụ thể nhằm nâng cao chất lượng học liệu, nghiên cứu và trải nghiệm học tập trong kỷ nguyên số.
Xem video giới thiệu mô hình Library Publishing tại đây: https://youtube.com/watch?v=ON74LwRQJoU
TS. Nguyễn Hoàng Sơn – Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Trung tâm Thư viện và Tri thức số phát biểu về 02 nội dung: “Tầm nhìn chiến lược – VNU-LIC Digital Brain” và “Library Publishing – phủ kín học liệu”
"Hôm nay là Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam - một dịp đặc biệt nhằm tôn vinh giá trị của sách và khẳng định vai trò của văn hóa đọc trong đời sống xã hội. Đây cũng là ngày tôn vinh sự phối hợp và tích hợp giữa hoạt động thư viện và hoạt động xuất bản. Đó là lý do chúng tôi mong muốn tổ chức chương trình hôm nay với sự xuất hiện của các nhà xuất bản đồng hành đặc biệt là NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội với nhiều ấn phẩm và sản phẩm tri thức đã đang phục vụ hiệu quả trong và ngoài ĐHQGHN. Trung tâm Thư viện và Tri thức số kết hợp với các đơn vị đào tạo và NXB tổ chức chương trình nhằm tôn vinh không chỉ văn hoá đọc - biểu hiện cao nhất của việc đọc sách, mà còn ẩn sâu sau đó là hệ sinh thái ngầm - đào tạo, nghiên cứu, quản trị đại học và học liệu, nhất là trong bối cảnh Đại học quốc gia Hà Nội hướng tới trở thành Đại học tinh hoa năm 2030. Hiện nay, Thư viện đã phát triển đến giai đoạn thứ 5 trong hơn 30 năm. Vậy câu chuyện của 10 năm tiếp theo là gì? Bộ não số được dựa trên những nền tảng dữ liệu đã có, nó được tích hợp những dữ liệu mà đang phân nhánh, ví dụ như là dữ liệu nhà xuất bản, dữ liệu trong các đơn vị, các tạp chí khoa học, được tích hợp làm một, để làm sao cho chúng ta hướng tới One VNU Digital Platform một nền tảng thứ nhất phục vụ cho ĐHQGHN. Tại Đại học Thanh Hoa, hiện nay có khoảng 949 cơ sở dữ liệu trên thế giới đã được đưa về thư viện. Trong khi đó, Thư viện của chúng ta hạn chế hơn về tiềm lực nghiên cứu khoa học, làm sao để đủ học liệu, làm sao để đủ cơ sở liệu, đó mới là điều tối quan trọng để chúng ta thúc đẩy nền tảng nghiên cứu đào tạo và quản trị đại học phát triển. Với những ý tưởng đó, Trung tâm Thư viện và Tri thức số gửi gắm thông điệp qua các clip, các sản phẩm và cũng rất mong các thầy cô là thông qua thực tế ngày hôm nay sẽ có những trao đổi, những cái định hướng và những mong mỏi để sao phát triển Đại học Quốc gia Hà Nội chúng ta: tiến nhanh tiến mạnh, nâng cao trình độ nghiên cứu và nâng cao chất lượng quản trị đại học tinh gọn.”
PGS. TS Đào Thanh Trường - Phó Giám đốc ĐHQGHN
Phát biểu tại sự kiện, PGS. TS Đào Thanh Trường biểu dương sự quan tâm rất lớn với sự kiện kích hoạt Hệ sinh thái của Trung tâm Thư viện và Tri thức số năm 2026 và phát động từ khi văn hóa học. Lãnh đạo ĐHQGHN cũng gửi một lời biểu dương tới cá nhân TS. Nguyễn Hoàng Sơn; các thầy, cô lãnh đạo các đơn vị; Thầy cô của Trung tâm Thư viện đã tổ chức sự việc hết sức có ý nghĩa để tạo ra một nền tảng kết nối học thuật, kết nối dữ liệu nghiên cứu người học và hoạt động đào tạo với một cấu trúc hết sức thống nhất vì mục tiêu hướng tới là một trong bốn đại học tinh hoa và đến năm 2030 sẽ lọt top 100 các đại học hàng đầu của Châu Á. Đồng nghĩa với đó, việc điều chỉnh chương trình đào tạo hướng đến nghiên cứu đỉnh cao này, chúng ta cần triển khai một Hệ thống Thư viện đồng bộ và Số hóa là một trong những mục tiêu hàng đầu. Do vậy, việc triển khai một hệ sinh thái số tại Hoà Lạc không còn là một lựa chọn mà mà là yêu cầu cấp thiết, một nhiệm vụ, sứ mệnh của Trung tâm Thư viện và Tri thức số. Điều này đòi hỏi sự đồng bộ về hạ tầng: từ ký túc xá, giảng đường, phòng thí nghiệm đến không gian thư viện. Ở các đại học lớn trên thế giới, thư viện luôn là niềm tự hào và là nơi được giới thiệu đầu tiên. Vì vậy, mô hình thư viện số hiện đại tại Hòa Lạc sẽ là một điểm nhấn quan trọng, thể hiện vị thế của Đại học Quốc gia Hà Nội.
Đồng thời, lãnh đạo cũng ghi nhận và đánh giá cao sự tiên phong của các đơn vị, đặc biệt là Trường Đại học Ngoại ngữ và Trường Đại học Kinh tế trong việc triển khai mô hình chuyển đổi số và phát triển học liệu số. Đây là những mô hình cần được nhân rộng trong toàn hệ thống. Trong thời gian tới, Trung tâm Thư viện và Tri thức số cần tập trung vào một số định hướng chính. Trước hết, cần xác định lại vai trò của thư viện trong bối cảnh chuyển đổi số: thư viện không chỉ là nơi lưu trữ mà phải trở thành hạ tầng học thuật chiến lược, là trung tâm tri thức mở, góp phần hình thành văn hóa đọc, văn hóa tự học và năng lực tự nghiên cứu cho người học.
Việc phát động các hoạt động như cuộc thi về văn hóa đọc không chỉ mang tính phong trào, mà cần được nhìn nhận như một giải pháp để khơi dậy thói quen học tập chủ động, tư duy học thuật trong sinh viên. Đồng thời, cần thay đổi cách tiếp cận từ đọc sách truyền thống sang đọc số, phát triển các không gian học tập mở, không gian sáng tạo và đảm bảo hạ tầng công nghệ, internet phục vụ người học.
Thứ hai, cần phát triển học liệu số theo hướng đồng bộ, có chiều sâu. Mô hình “Library publishing” cần được triển khai thực chất, đảm bảo quá trình biên soạn, xuất bản, số hóa và phân phối học liệu được kết nối thống nhất. Hệ thống học liệu cần gắn trực tiếp với từng học phần, từng đề cương môn học, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 phủ kín 100% học liệu số cho các học phần.
Thứ ba, cần coi dữ liệu nghiên cứu là một nguồn lực chiến lược. Hệ thống quản trị dữ liệu cần được vận hành hiệu quả, kết nối công bố khoa học, đề tài và nhà khoa học trên một nền tảng thống nhất, qua đó nâng cao năng suất học thuật và uy tín nghiên cứu.
Thứ tư, Trung tâm cần chủ động tham gia các hoạt động hướng tới kỷ niệm 120 năm Đại học Đông Dương. Đây không chỉ là dịp kỷ niệm mà còn là cơ hội để quảng bá truyền thống, giới thiệu các nguồn tư liệu quý, các sản phẩm số và không gian trưng bày tri thức, qua đó khẳng định vai trò và vị thế của Đại học Quốc gia Hà Nội trong lịch sử giáo dục đại học Việt Nam.
Cuối cùng, hệ sinh thái tri thức số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đưa vào vận hành trong đời sống học thuật hằng ngày. Mỗi giảng viên cần chủ động tham gia xây dựng học liệu, chia sẻ tri thức và khai thác tài nguyên số trong giảng dạy, nghiên cứu. Mỗi sinh viên cần coi đây là môi trường để rèn luyện năng lực tự học, năng lực số và tư duy nghiên cứu độc lập. Khi đó, thư viện sẽ trở thành một phần không thể tách rời của quá trình đào tạo.
Đại học Quốc gia Hà Nội cam kết sẽ tiếp tục đồng hành, đầu tư và tạo điều kiện để Trung tâm Thư viện và Tri thức số phát triển đúng vai trò là hạ tầng tri thức cốt lõi, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và quản trị đại học trong giai đoạn tới.
TS. Nguyễn Huy Chương - Chủ tịch Liên Chi hội Thư viện Đại học, Cao đẳng phía Bắc; Viện trưởng Viện Nghiên cứu & Phát triển Tri thức số.
Phát biểu tại chương trình, TS. Nguyễn Huy Chương – Chủ tịch Liên Chi hội Thư viện Đại học, Cao đẳng phía Bắc; Viện trưởng Viện Nghiên cứu & Phát triển Tri thức số – đánh giá cao ý nghĩa của sự kiện, coi đây không chỉ là dịp tôn vinh văn hóa đọc mà còn là bước đi cụ thể trong việc hiện thực hóa hệ sinh thái tri thức số tại Đại học Quốc gia Hà Nội. TS. nhấn mạnh, đây là một dấu mốc quan trọng, thể hiện sự chuyển mình mạnh mẽ của hệ thống thư viện trong bối cảnh chuyển đổi số, hướng tới tạo ra những giá trị thiết thực và bền vững cho cộng đồng học thuật. Ông khẳng định, trong toàn bộ hệ sinh thái này, sinh viên chính là đối tượng thụ hưởng lớn nhất. Thông qua các sản phẩm, dịch vụ và nền tảng số được phát triển, người học không chỉ được nâng cao trải nghiệm tiếp cận tri thức mà còn được hỗ trợ hiệu quả trong học tập, nghiên cứu, từng bước hình thành năng lực tự học và tư duy học thuật trong môi trường số.
Đặc biệt, ông cho rằng vai trò của việc phát triển học liệu theo hướng đồng bộ, có hệ thống, trong đó mô hình Library Publishing cần được triển khai mạnh mẽ và thực chất. Theo đó, thư viện không chỉ dừng lại ở chức năng lưu trữ và cung cấp tài liệu, mà cần tham gia sâu vào toàn bộ chu trình học liệu – từ biên soạn, xuất bản, số hóa đến phân phối và khai thác. Mục tiêu là từng bước “phủ kín học liệu” cho các chương trình đào tạo, gắn trực tiếp với đề cương môn học, đảm bảo người học có thể tiếp cận đầy đủ, kịp thời và thuận lợi các nguồn tri thức cần thiết. Ông cũng đánh giá cao việc Trung tâm Thư viện và Tri thức số đã xây dựng các giải pháp dựa trên nghiên cứu nhu cầu người dùng, đặc biệt là người học. Cách tiếp cận này giúp các sản phẩm và dịch vụ được triển khai không chỉ phù hợp mà còn có tính ứng dụng cao, góp phần nâng cao hiệu quả khai thác và sử dụng trong thực tiễn.
Bên cạnh đó, TS. ghi nhận những nỗ lực của Trung tâm trong việc phát triển hệ sinh thái tri thức số theo hướng bài bản, có chiến lược. Đồng thời nhấn mạnh vai trò then chốt của công tác nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và sự định hướng từ lãnh đạo trong việc dẫn dắt quá trình phát triển. Đây là những yếu tố nền tảng bảo đảm hệ sinh thái được xây dựng không chỉ đồng bộ, hiện đại mà còn bám sát nhu cầu thực tiễn, phục vụ hiệu quả cho mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và quản trị đại học.
TS. Nguyễn Xuân Long – Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại ngữ, ĐHQGHN
TS. Nguyễn Xuân Long - Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại ngữ bày tỏ sự cảm ơn Trung tâm Thư viện và Tri thức số (VNU-LIC) đã tạo môi trường, sân chơi học thuật; đồng thời cam kết tiếp tục phối hợp để nâng cao vị thế, thương hiệu của Đại học Quốc gia Hà Nội, đặc biệt trong lĩnh vực văn hóa đọc.
Trường Đại học Ngoại ngữ cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng Đại học Quốc gia Hà Nội nhằm khẳng định vị thế và thương hiệu của chúng ta trên bản đồ chung về văn hóa đọc. Trong thời gian gần đây, trường đã có dịp tiếp cận các báo cáo liên quan đến hệ sinh thái học liệu và thư viện, đặc biệt ấn tượng với 10 lợi ích cốt lõi LIBRARY PUBLISHING của hoạt động thư viện – xuất bản, từ nghiên cứu, xuất bản, lưu trữ đến phổ biến tri thức. Những yếu tố này cần được triển khai một cách đồng bộ và hiệu quả. Đây cũng là định hướng lớn trong chính sách phát triển của Đại học Quốc gia Hà Nội.
Về thành tích cụ thể, trong bảng xếp hạng QS năm 2026, lần đầu tiên ngành Ngôn ngữ học hiện đại do Trường Đại học Ngoại ngữ phụ trách đã được xếp hạng trong nhóm 251–300 thế giới. Đây là một bước tiến đáng ghi nhận, đặc biệt khi trước đó lĩnh vực ngôn ngữ nói chung thường nằm trong nhóm 300–500. Kết quả này cho thấy rõ vai trò quan trọng của hệ thống thư viện, học liệu số trong việc nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu, qua đó đóng góp trực tiếp vào thứ hạng của đại học.Với sự tham gia của toàn bộ đội ngũ giảng viên và bộ phận học liệu, mục tiêu trước hết là giúp người học dễ dàng tiếp cận, khai thác tài nguyên một cách hiệu quả hơn. Đồng thời, đây cũng là cầu nối giúp nhà trường tăng cường hợp tác và kết nối với các đối tác bên ngoài.
Dự kiến trong năm nay sẽ đưa vào hoạt động Trung tâm Thư viện mới – một không gian hiện đại, khang trang. Đây không chỉ là niềm tự hào của Trường Đại học Ngoại ngữ mà còn của toàn Đại học Quốc gia Hà Nội. Chúng tôi cũng kỳ vọng trong thời gian tới, các hoạt động phát triển văn hóa đọc sẽ được tổ chức tại đây trong một môi trường học tập lý tưởng.
Hiện tại, tại Trường Đại học Ngoại ngữ, chúng tôi đã xây dựng mô hình “thư viện mở” với quy mô nhỏ nhưng hiệu quả. Sinh viên có thể tự do đến học tập, tự mượn và trả sách, chủ động khai thác tài liệu. Không gian thư viện được thiết kế thân thiện, thoải mái, cho phép sinh viên vừa học tập, vừa nghỉ ngơi, tái tạo năng lượng. Mô hình này đã thu hút đông đảo sinh viên, đặc biệt tại cơ sở Hòa Lạc.
Trong tương lai, chúng tôi mong muốn phát triển các không gian học thuật mở rộng, kết nối với các đơn vị thành viên và đối tác quốc tế, hình thành các khu vực học tập chung cũng như không gian văn hóa riêng biệt cho từng đơn vị. Điều này sẽ góp phần tạo nên một hệ sinh thái học thuật đa dạng, hiện đại và hội nhập.
PGS.TS Lê Trung Thành – Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế, ĐHQGHN
PGS. TS Lê Trung Thành - Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế, ĐHQGHN đánh giá cao vai trò của Trung tâm Thư viện và Tri thức số cùng lãnh đạo trung tâm, coi đây là niềm tự hào của Đại học Quốc gia Hà Nội và Trường Đại học Kinh tế. Ông khẳng định đối với UEB, thư viện và không gian truyền thống của ĐHQGHN là hai điểm nổi bật thường được giới thiệu với khách quốc tế và được đánh giá rất cao.
PGS. TS nhấn mạnh giai đoạn 2025-2030 với tầm nhìn “Digital Brain” về vấn đề chuyển đổi số và hệ sinh thái tri thức cần kêu gọi sự chung tay của các trường thành viên để xây dựng một trung tâm thư viện – tri thức số hàng đầu. Trước những yêu cầu mới của chuyển đổi số, việc xây dựng một tầm nhìn chiến lược cho hệ sinh thái tri thức không chỉ là xu hướng, mà đã trở thành nhiệm vụ cốt lõi đối với mỗi cơ sở giáo dục đại học. Tại Đại học Quốc gia Hà Nội, định hướng này đang được hiện thực hóa một cách bài bản và tiên phong, thông qua việc phát triển nền tảng VNU-LIC Digital Brain. Các trường Đại học Thành viên của Đại học Quốc gia Hà Nội đều sẽ chung tay cùng Thư viện để xây dựng Trung tâm Thư viện và Tri thức số trở thành niềm tự hào và ước mơ của tất cả sinh viên của các nhà nghiên cứu. Chúc giai đoạn đến năm 2030 chúng ta sẽ đạt được mục tiêu là Thư viện dẫn đầu của đất nước, là niềm tự hào của tất cả các thầy cô, các nhà nghiên cứu. PGS. TS Lê Trung Thành và trường Kinh Tế cam kết đồng hành cùng VNU-LIC trong các hoạt động để tiếp tục phát triển, hướng tới mục tiêu trở thành thư viện hàng đầu cả nước vào năm 2030 và cùng nhau xây dựng và phát triển ĐHQGHN.
PGS.TS, Nhà giáo Ưu tú Trần Thị Quý - Nguyên Chủ nhiệm Khoa Thông tin - Thư viện; Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học, Viện Nghiên cứu & Phát triển Tri thức số.
Phát biểu tại chương trình, PGS.TS, Nhà giáo Ưu tú Trần Thị Quý bày tỏ sự xúc động và ghi nhận sâu sắc những đóng góp quan trọng của Trung tâm Thư viện và Tri thức số đối với sự phát triển chung của Đại học Quốc gia Hà Nội. Cô nhấn mạnh rằng hệ sinh thái tri thức số không chỉ là một sáng kiến công nghệ, mà đã trở thành một trụ cột gắn bó chặt chẽ với sự nghiệp phát triển giáo dục và học thuật lâu dài.
Đánh giá về các hoạt động thời gian qua, PGS.TS Trần Thị Quý ghi nhận và biểu dương kết quả tổ chức các cuộc thi, chương trình học thuật quy mô lớn, thu hút sự tham gia của nhiều trường đại học, học viện và lực lượng vũ trang. Trong đó, Đại học Quốc gia Hà Nội luôn thể hiện vai trò tiên phong, nổi bật cả về số lượng và chất lượng, góp phần lan tỏa mạnh mẽ văn hóa đọc và tinh thần học thuật trong cộng đồng.
Đặc biệt, cô đánh giá cao sự phát triển vượt bậc của Trung tâm Thư viện và Tri thức số, coi đây là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của một hệ sinh thái tri thức số được xây dựng bài bản, có định hướng. Hệ sinh thái này không chỉ kết nối các nguồn lực tri thức mà còn tạo ra môi trường thuận lợi để nâng cao chất lượng học tập, nghiên cứu và chia sẻ học thuật trong toàn hệ thống.
Trong bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu, PGS.TS Trần Thị Quý nhấn mạnh xu hướng hội tụ giữa thư viện và xuất bản trong mô hình Library Publishing. Theo đó, ranh giới giữa lưu trữ và sản xuất tri thức đang dần được xóa bỏ, thư viện trở thành trung tâm điều phối toàn bộ vòng đời tri thức, từ biên soạn, xuất bản đến số hóa, lưu trữ và phổ biến.
Thực tiễn quốc tế cho thấy, nhiều đại học hàng đầu đã triển khai thành công mô hình này. Tại Massachusetts Institute of Technology, nhà xuất bản MIT Press được tích hợp chặt chẽ với hệ thống thư viện, thúc đẩy mạnh mẽ xuất bản mở. University of Michigan xây dựng nền tảng Michigan Publishing trên cơ sở sáp nhập nhà xuất bản vào thư viện. Tương tự, University College London phát triển UCL Press ngay trong cấu trúc thư viện, còn University of Göttingen và Tsinghua University cũng tích hợp sâu giữa xuất bản và thư viện để hình thành các mạng tri thức số quy mô lớn. Những mô hình này cho thấy xu hướng sáp nhập không còn là lựa chọn riêng lẻ mà đã trở thành chuẩn mực trong quản trị đại học hiện đại.
Từ góc độ chiến lược, PGS.TS Trần Thị Quý nhấn mạnh sức mạnh cốt lõi của sự tích hợp này nằm ở việc hình thành một chuỗi giá trị tri thức thống nhất. Khi xuất bản và thư viện được hợp nhất, dữ liệu học thuật không còn bị phân mảnh mà trở thành “nguồn sự thật duy nhất”, giúp chuẩn hóa, liên thông và gia tăng khả năng truy xuất, trích dẫn. Đồng thời, sự tích hợp giúp tối ưu hóa nguồn lực, tránh trùng lặp đầu tư, và đặc biệt mở ra khả năng ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong quản trị, phân tích và phát triển tri thức. Đây chính là nền tảng để nâng cao năng lực nghiên cứu, chất lượng đào tạo và vị thế học thuật của đại học trên trường quốc tế.
Trên cơ sở đó, cô cho rằng việc phát triển mô hình thư viện – xuất bản tại Đại học Quốc gia Hà Nội là hướng đi đúng đắn và cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa. Sự tích hợp này sẽ góp phần quan trọng trong việc phủ kín học liệu, đảm bảo mọi chương trình đào tạo đều có hệ thống tài nguyên đầy đủ, cập nhật và dễ dàng tiếp cận, đồng thời tạo nền tảng cho việc xây dựng một hệ sinh thái tri thức số thống nhất.
Kết thúc phát biểu, PGS.TS Trần Thị Quý bày tỏ tin tưởng rằng với định hướng đúng đắn, sự quyết tâm của lãnh đạo và sự phối hợp của các đơn vị, Trung tâm Thư viện và Tri thức số sẽ tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt, góp phần đưa Đại học Quốc gia Hà Nội phát triển mạnh mẽ, hội nhập sâu rộng và từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ học thuật khu vực và quốc tế.
TỔNG KẾT
Các ý kiến từ các lãnh đạo đến các chuyên gia đã cho thấy một sự thống nhất cao: Library Publishing không còn là xu hướng, mà là yêu cầu tất yếu trong chuyển đổi số đại học.
Việc tích hợp thư viện và xuất bản sẽ:
● Phủ kín học liệu
● Kết nối toàn bộ vòng đời tri thức
● Tối ưu nguồn lực và dữ liệu
● Nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu
Đây chính là nền tảng để hiện thực hóa One VNU Digital Platform, hướng tới xây dựng một “bộ não số” thống nhất cho Đại học Quốc gia Hà Nội.
Với định hướng chiến lược rõ ràng và sự đồng hành của các đơn vị, hệ sinh thái tri thức số của ĐHQGHN được kỳ vọng sẽ phát triển mạnh mẽ, từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ học thuật khu vực và quốc tế.